O razvoju bokeljske popjevke PDF Štampaj E-pošta

Lazar Seferović

      Još u 4. vijeku, za Teodosija, Boka se nalazi na granici Istočnog i Zapadnog carstva (granica je išla od Kotora prema Beogradu). Tokom cijelog Srednjeg vijeka, Boka Kotorska je ostala na tromeđi neposrednih ukrštanja istočne, mediteranske i zapadne kulture. Ova činjenica za muzikološka istraživanja mora biti od posebnog značaja, posebno što iz toga proizilazi konstatacija da su se u njenoj muzičkoj i opštoj kulturi nagomilale dublje kulturne naslage. Ipak, u cjelini gledajući, folklorno područje koje smo obrađivali, oslanja se prije svega na autohtonu seljačku kulturu stanovništva koja ga odvajkada naseljava. Treba istaći i diferencirati donekle razliku unutar ovog folklornog područja posebno uz obalu, gdje je uticaj zapadne civilizacije bio nešto naglašeniji. Može se slobodno konstatovati da je to stanovništvo išlo uz korak cijelog Sredozemnog bazena. Pa i pored svega toga, stari slovenski običaji nijesu izgubili svoj kontinuitet.

     Svako mjesto Boke predstavlja osobenost svoje vrste, prije svega u muzičkom smislu. To je u Boki još davno uočio Vuk Karadžić, naglašavajući razlike u običajima, narodnoj nošnji i jeziku.

     Sakupljači narodnih melodija na teritoriji Boke Kotorske bili su malobrojni. Među prvima bio je Franjo Kuhač u 19. vijeku, koji je zabilježio nekoliko pjesama iz Boke. Sve do djelovanja poznatog muzikologa Miodraga Vasiljevića 1951. mnoge su se pjesme izgubile, a mnoge starije pjesme donijete su od doseljenika iz razih krajeva u Boku, pa su te pjesme potisnule one izvornije. Život Bokelja vezan za more učinio je da oni prihvate ove pjesme i smatraju ih svojima zbog njihove tematike, upravo zbog bezbrojnih sličnosti u životu Boke i krajeva iz koje su ove pjesme ponikle. To je svakako jedan od uzroka gubljenja starih pjesama. Na to upućuje činjenica da su stare ljubavne pjesme rjeđe, a ostale su i pjevaju se neke druge prigodne pjesme koje su u Boki dobile svoje posebne varijante.

"Na obali sjedim" - Izvorna pjesma iz Boke (Perast) 

na_obali_sjadim__-_final.jpg

 
   

 

  Kad smo na početku govorili o neospornom ukrštanju različitih elemenata unutar muzičkog folklora Boke, nije nevažna činjenica, pa i polemika oko toga, u kojoj mjeri i kakvom obimu je crnogorska i dalmatinska popjevka uticala na bokeljsku.

     Naš istaknuti muzikolog profesor Vasiljević kategorički ističe primarnost crnogorske popjevke u muzičkom folkloru Boke. No pitanje nije principijelne, već suštinske prirode, tj. da li je u Boki na tu crnogorsku popjevku izvršila značajan uticaj mediteranska kultura zajedno sa drugim kasnijim muzičkim uticajima. Mišljenja smo da je ta crnogorska popjevka nužno naišla na tip razvijenije i finije kulture i specifičnig razvoja folklora. Pošto je bila sirovija, morala je pretrpjeti značajne izmjene, ali isto tako nije sasvim izgubila svoje osnovne karakteristike u kojima se prepliće crnogorsko - hercegovački mentalitet života i pjevanja.

"Dušo Mare" - Izvorna pjesma iz Boke (Bijela)

duso_mare_-_final.jpg


 

 
  Što se tiče dalmatinske popjevke, njen uticaj je isto tako neosporan, čak, rekli bismo, direktan do te mjere da se može govoriti, u kasnijem periodu razvoja bokeljske popjevke, o emigraciji tog melosa u bokeljsku sredinu, gdje se vremenom toliko aklimatizovao, da je postao svojinom Bokelja. S obzirom na svoju melodičnost i razvijenost kantilene dalmatinske popjevke, jasno se razlikuju od prethodnih, a pojam tonaliteta gotovo je potpuno jasno određen, i većina je izgrađena na durskom tonskom rodu.

"Slavjo poje" - Izvorna pjesma iz Boke (Dobrota)

slavjo_poje_-_final.jpg


 

   

 

Interesantna je jedna vrlo značajna činjenica: i pored dugogodišnjeg ropstva pod Turcima, odsustvo orijentalnog uticaja na muzički folklor Boke je potpuno.

    Jedan od zaključaka koji se nameće uz mnogobrojne, je neosporan: cjelokupno folklorno područje Boke oslanja se na autohtonu seljačku kulturu stanovništva, koje ga stoljećima naseljava, bez obzira na sukobe različitih kultura, za što imamo neospornih kvalitetnih dokaza da je to stanovništvo išlo u korak s civilizacijom i kulturom cijelog Sredozemnog bazena, pa i pored toga, u pogledu običaja zadržalo kontinuitet sa starim slavenskim običajima. Iako Vuk Karadžić uočava razlike u običajima, narodnoj nošnji, jeziku i popjevci unutar same Boke, on naglašava i srodnost bokeške popjevke sa popjevkama ostalih naših naroda, ali i njenu specifičnost, „jer svaka popjevka Boke predstavlja jedan moment iz života Bokelja“.

                                                                Lazar Seferović – Zbornik „Boka“, br. 2-1970.

 
RocketTheme Joomla Templates